Một video giúp mình có suy nghĩ tích cực hơn về cuộc sống. Hi vọng nó sẽ giúp được những ai tìm thấy bài này.

Nội dung của video nói về Nghịch lý Tù nhân (Prisoner’s Dilemma), một bài toán nổi tiếng trong Lý thuyết Trò chơi. Đây là một trò chơi mà trong đó hai người chơi có hai lựa chọn: Hợp tác (Cooperate) hoặc Phản bội (Defect).

Luật chơi (hay mức thưởng) được quy định đơn giản như sau:

1. Cả hai cùng phản bội: Mỗi người nhận 1 xu.
2. Cả hai cùng hợp tác: Mỗi người nhận 3 xu.
3. Một người phản bội, một người hợp tác: Người phản bội nhận 5 xu (lợi ích tối đa), người hợp tác nhận 0 xu (tổn thất tối đa).

Mục tiêu là sau một số lượt chơi nhất định, người có tổng số xu nhiều nhất sẽ là người chiến thắng.

Một người đã tổ chức giải đấu để xem chiến thuật tốt nhất để giành chiến thắng là gì. Và sau hàng loạt các thử nghiệm, dựa trên thống kê thì các chiến thuật đạt kết quả tốt nhất đều có các tính chất sau:

1. Tử tế (Nice): Không bao giờ là người phản bội trước.
2. Trả đũa nếu cần thiết (Retaliatory): Phản công ngay lập tức khi đối thủ phản bội.
3. Khoan dung (Forgiving): Không giữ mối hận thù. Sẵn sàng quay lại hợp tác ngay lập tức sau khi đã trả đũa.
4. Rõ ràng (Clear): Đơn giản và dễ đoán, các chiến thuật đều có các quy luật rõ ràng, các bước lặp lại và tuân theo 3 tính chất kể trên. Đối thủ sẽ luôn biết chiến thuật của mình.

Với một đứa suy nghĩ hơi “máy móc” như mình, việc có những quy tắc rõ ràng này để tuân theo đã giúp mình có một cuộc sống bình yên hơn nhiều. Khi gặp phải ai đó “mean” hoặc người khác có lỡ làm điều gì khiến mình phật ý (dù vô tình hay cố ý), mình có thể dựa vào những quy tắc trên để đáp lại một cách có kiểm soát và nguyên tắc.

Và một điều hay nữa là, trong một môi trường có nhiễu (noise) (lỗi ngẫu nhiên, chẳng hạn như một hành động hợp tác bị hiểu là phản bội), chiến lược trên hoạt động kém hiệu quả vì luật trả đũa đơn giản gây ra một chuỗi phản bội luân phiên (chain of alternating defections), khi người kia phản bội thì mình phản bội lại.

Đây là điều mình để ý thấy khi tương tác với nhưng người xung quanh mình. Trong thực tế, không phải lúc nào lời nói cũng truyền tải hết được những suy nghĩ của một người, và lời mình nói khi đi qua truyền đạt của người khác sẽ có thể bị biến từ cooperation thành defect. Vì vậy việc chừa ra khoảng trống cho sự tha thứ, cho dù người kia có phản bội mình, sẽ ngăn ngừa được chuỗi trả đũa và kết thúc cái vòng luẩn quẩn đấy.

Từ khi hiểu được điều này, mình luôn cố gắng để lắng nghe và tha thứ nhiều hơn, vì nếu coi cuộc đời là một trò Prisoner’s Dilemma, thì chiến thuật này là cách tốt nhất để chiến thắng trò này.

Để có thể tuân theo điều này thật là khó, vì không phải lúc nào mình cũng đủ kiên nhẫn. và chắc gì mình đã chơi được trò này đủ lâu để chiến thắng. Nhưng dù sao thì việc có một thứ mà mình tin và làm theo, để không cần phải lãnh phí sức lực với những rắc rối hay tranh cãi không đáng có - đối với mình, cũng đã là một điều khá tuyệt rồi.

Tóm tắt lại à “Be nice, be forgiving, but don’t be a pushover”. Hiếm khi thấy một điều đơn giản được phân tích từ góc nhìn lịch sử, toán học và cả tâm lý học một cách đẹp đẽ như vậy.